خوشبختانه مدتی کمتر از 10 سال که از کشف سولفانامیدها می گذشت  که آنتی بیوتیکها در عالم پزشکی  پا به عرصه وجود گذاشتند و راه جدیدی در مبارزه با عفونتها باز شد . آنتی بیوتیکها مهمترین داروهای ضد باکتری می باشند که در درمان بیماری های مختلف در انسان و دام بکار می روند . طبق تعریف اولیه که توسط واکسمن ارایه گردید: آنتی بیوتیکها موادی هستند که توسط میکرو ارگانیسمها تولید شده و اثر مهاری  و یا تخریبی خود را  روی سایر میکرو ارگانیسمها ظاهر می سازند.از زمان کشف پنی سیلین در سال 1945 بعنوان اولین آنتی بیوتیک واقعی کوشش فراوانی در جهت شناخت و ساخت آنتی بیوتیک ها بعمل آمده که تا کنون بیش از 4 هزار  آنتی بیوتیک از منابع طبیعی جدا شده است و بیش از 30 هزار آنتی بیوتیک نیمه ساختگی تهیه شده است. اما از این تعداد تنها حدود 100 آنتی بیوتیک بطور بالینی مصرف می شوند .پس از کشف پنی سیلین و سایر آنتی بیوتیکهایی که از قارچهای مختلف تهیه می شوند بنظر میرسید که بیماریهای عفونی بکلی مغلوب شده اند ولی مدتی طول نکشید که مسئله بزرگ مورد بحث امروزه یعنی پیدایش گونه های مقاوم باکتریایی بوجود آمد . این موضوع توجه داروسازان را بسوی تهیه مواد شیمیایی ضد باکتری معطوف نمود .شناخت داروهای ضد باکتریایی بایستی در اولین گام انجام گیرد . آگاهی کامل از ساختمان شیمیایی ، خواص فارماکو دینامیک و فارماکو کینتیک ، راههای تجویز ، عوارض جانبی و موارد مصرف آنها ضروری است .بدین ترتیب از تجویز بیهوده و نا بجای این داروها پیشگیری می شود ، نیروی اقتصادی به هدر نمی رود ، عوارض دارویی ایجاد نمی گردد ، مقاومت باکتریایی بوجود نمی آید و بیماری بطور کامل بهبود می یابد .

تعریف:در سال 1957 تعریف جامع زیر توسط  velu  و turpin ارایه شد:

ماده شیمیایی تولید شده توسط یک موجود ذره بینی ( اعم از باکتری ، کفک ، قارچ )یا ساخته شده به طریقه مصنوعی که با ضریب درمانی بالا و اثر اختصاصی موجب وقفه پدیده های حیاتی موجود زنده دیگر (باکتری ، ویروس ،انگلهای یک و چند سلولی ، قارچ و سلولهای سرطانی)بشود آنتی بیوتیک نام دارد .

تقسیم بندی :هنوز تقسیم بندی جامعی بر اساس یک کیفیت واحد برای آنتی بیوتیک ها بعمل نیامده است . در کتب مختلف تقسیم بندی های متفاوتی ارایه شده است که به چند مورد از آن اشاره می گردد:

الف­ - تقسیم بندی بر اساس منشاء:

منشاء طبیعی :

- کفکها ، مانند : پنی سیلین های طبیعی و گریزئو فولوین .   

-  قارچهای پست خانواده اکتینومایست ، مانند : استرپتو مایسین ، کلر تتراسیکلین ، اکسی تتراسیکلین ، اریترومایسین ، ، نئومایسین ، لینکومایسین و ...

-  باکتری ها ، مانند : باسیتراسین ، پلی میکسین ها و تایروتریسین .

منشاء نیمه ساختگی :

-   مانند : فنتی سیلین ، اگزاسیلین ، گلوگزاسیلین ، آمپی سیلین ، دی هیدرو استرپتو مایسین ، تتراسیکلین ، داکسی سایکلین ، سفالوتین و سفالوسپورین .

منشاء ساختگی :

مانند :کلرامفنیکل  و رولی تتراسیکلین .

ب – تقسیم بندی بر اساس ساختمان شیمیایی :

   پپتیدها  و مشابهین آنها ، مانند : پنی سیلین ها ، سفالوسپورین ، کلرامفنیکل ، سیکلو سرین ، باسیتراسین ، کولیستین .

مشتقات نفتاسن ، مانند : تتراسیکلین ، اکسی تتراسیکلین ، رولی تتراسیکلین و متاسیکلین .

مشتقات قندها ، مانند : نیستاتین ، آمفوتریسین B ، استرپتومایسین ، اریترومایسین ، نئومایسین و جنتا مایسین .

ترکیبات مختلف و یا  نا معین ، مانند : نووبیوسین ، ونکو مکایسین    ، ریفامپیسین و گریزئوفولوین .

علاوه بر دو تقسیم بندی فوق آنتی بیوتیکها را بر اساس اثر اصلی ( ضد باکتری ، ضد انگل ، ضد قارچ و ضد سرطان ) و از نظر شدت اثر ( باکتریسید و باکتری استاتیک ) ویا از نظر وسعت اثر و ... تقسیم بندی کرده اند.

مکانیسم اثرآنتی بیوتیکها  :

1-    وقفه سنتز دیواره سلولی : مانند پنی سیلین ها ، باسیتراسین و ونکومایسین .

2-    اثر روی غشاء سیتوپلاسمی : مانند پلی میکسین B ، ونکومایسین ، باسیتراسین .

3-    وقفه سنتز پروتئین داخل باکتری :

-         جلوگیری از تقسیم  DNA مانند : میتو مایسین ( در درمان سرطان کاربرد دارد )

-         اتصال روی مواد متشکله DNA  و جلوگیری از سنتز RNA مانند :اکتینو مایسین ، ریفامپین و اسید نالیدیکسیک .(دارای اثر ضد سرطان )

- مهار کننده سنتز زنجیره پلیپپتیدی :

1-    تتراسیکلینها  : جلوگیری از انتقال اسیدهای امینه توسط  t-RNAروی ریبوزومها .

2-    اسید فوزیدیک و اریترومایسین و سیکلوهگزامید از حرکت ریبوزوم روی mRNA جلوگیری میکنند .

3-    کلرامفنیکل ازمتصل شدن mRNA به ریبوزوم جلوگیری می کند .

4-    آنتی بیوتیکهایی که در مرحله ترجمه اثر میکنند و موجب ساخته شدن پروتئین های غیر مفید می شوند مانند :استرپتومایسین ، جنتامایسن ، نئومایسین و کانامایسین .

مصرف آنتی بیوتیک ها :

علاوه بر آنکه عموما" آنتی بیوتیکها جهت درمان بیماریهای مختلف بکار برده می شوند ،بعنوان مکمل غذا یا افزودنی به غذا به همراه جیره غذایی به منظور تسریع در رشد دامها نیز مصرف می شود . وجود آنها در جیره های غذایی باعث از بین رفتن باکتریهای بیماریزا ی روده و سایر نقاط بدن گشته و همچنین سبب جلوگیری از مرگ میر نوزادان در هفته های اول زندگی می گردد .

در مصرف آنتی بیوتیکها در دامپزشکی باید به اثرات سینرژیک و انتاگونیسمی داروها و مقاومت باکتریایی توجه داشت . با توجه به قیمت بالای برخی داروها در دامپزشکی توجه به آنتی بیوگرام و تا ثیر آنتی بیوتیکها بر همدیگر و بر داروها  و مکملهای دیگر مورد استفاده در جیره و چگونگی مصرف دارو درآب یا دان مصرفی و تداخل آن با واکسنها اهمیت بسزایی دارد .

 

 

 

 

 

 


 

نوشته شده توسط محمدتقی ارشادی در 89/07/14 ساعت 19:40 موضوع | لینک ثابت